وقتی خبرهای خشن می‌بینیم: تاثیر اخبار خشن بر روان و مغز دقیقاً چیست؟

ساعت نزدیک نیمه‌شب است. چراغ‌ها خاموش‌اند، گوشی در دستت است و فقط «یک دقیقه دیگر» اسکرول می‌کنی. ناگهان یک خبر خشن ظاهر می‌شود؛ قتل، درگیری، تصویرهای مبهم، روایت‌های پرجزئیات. شاید حتی ویدئو را باز نکرده باشی، اما همان تیتر و چند ثانیه نگاه کافی است تا چیزی درونت قفل کند. قلب تندتر می‌زند، فک سفت می‌شود، ذهن شروع می‌کند به سناریوسازی: «اگر برای من یا عزیزانم اتفاق بیفتد چه؟» بعد بی‌قراری، خواب‌پریدگی یا چک کردن قفل در و پنجره. انگار مغزت هنوز وسط همان خبر گیر کرده است.

اگر این تجربه را داری، شاید از خودت بپرسی: «چرا این‌قدر به هم می‌ریزم؟ نکند زیادی حساسم؟»
این واکنش لزوماً «ضعف شخصی» نیست. مغز انسان برای تشخیص تهدید ساخته شده، حتی وقتی تهدید از پشت صفحه نمایش باشد. در این مقاله توضیح می‌دهیم وقتی اخبار خشن می‌بینیم چه اتفاقی در مغز می‌افتد، چرا اضطراب بعد از اخبار ایجاد می‌شود، این وضعیت چگونه می‌تواند بر رابطه عاطفی و احساس امنیت اثر بگذارد و مهم‌تر از همه چه کارهایی می‌توان انجام داد تا کمتر آسیب ببینیم.

تاثیر اخبار خشن بر روان دقیقاً چیست؟

وقتی از تاثیر اخبار خشن بر روان صحبت می‌کنیم، منظور فقط ناراحت شدن نیست. این تاثیر می‌تواند مجموعه‌ای از واکنش‌های ذهنی و بدنی باشد؛ از نگرانی و ترس گرفته تا بی‌خوابی، تحریک‌پذیری، احساس ناامنی یا حتی بی‌حسی عاطفی. خبر خشن فقط یک «اطلاع» نیست. برای مغز، گاهی شبیه یک هشدار خطر عمل می‌کند.

چرا مغز تهدید را حتی از پشت صفحه جدی می‌گیرد؟

مغز ما همیشه بین «تهدید واقعی جلوی چشم» و «تهدیدی که با تصویر یا کلمه منتقل شده» مرز واضحی نمی‌گذارد، مخصوصاً وقتی خبر جزئیات زیاد دارد، تصویر یا ویدئو دارد، به زندگی ما نزدیک است یا حس غیرقابل پیش‌بینی بودن دنیا را تحریک می‌کند.

به زبان ساده، مغز با خود می‌گوید: «اگر این اتفاق برای یک آدم عادی افتاده، پس برای من هم ممکن است.» همین «ممکن است» کافی است تا سیستم هشدار فعال شود.

نقش آمیگدالا و سیستم هشدار

در مغز، بخشی به نام آمیگدالا (Amygdala) نقش مهمی در تشخیص تهدید و راه‌اندازی واکنش‌های هیجانی دارد. آمیگدالا وقتی پیام خطر دریافت کند، سریع‌تر از بخش منطقی مغز که قشر پیش‌پیشانی نام دارد عمل می‌کند. یعنی پیش از آنکه فرصت کنی منطقی فکر کنی، بدنت آماده دفاع می‌شود؛ تپش قلب، تنش عضلانی و حالت آماده‌باش.

نتیجه این است که اخبار و استرس به هم گره می‌خورند و حتی بعد از بستن گوشی هم بدن و ذهنت در وضعیت هشدار باقی می‌ماند.

وقتی خبر بد می‌بینیم، مغز چه واکنشی نشان می‌دهد؟

دیدن اخبار بد یک تجربه شناختی و هیجانی هم‌زمان است. اطلاعات وارد می‌شود و همراه آن هیجان فعال می‌شود. اگر خبر تهدیدکننده باشد، مغز وارد حالت بقا می‌شود.

فعال شدن پاسخ جنگ یا گریز

بدن ما یک سازوکار قدیمی دارد که پاسخ جنگ یا گریز نامیده می‌شود. در گذشته برای فرار از خطرهای واقعی لازم بود. امروز ممکن است با یک تیتر یا تصویر فعال شود. در این حالت توجه روی تهدید قفل می‌شود، تمرکز بر جزئیات منفی افزایش می‌یابد، آستانه تحمل پایین می‌آید و کوچک‌ترین اتفاق بزرگ‌تر از حد معمول احساس می‌شود.

افزایش کورتیزول و هورمون‌های استرس

با فعال شدن سیستم هشدار، بدن هورمون‌هایی مانند کورتیزول و آدرنالین ترشح می‌کند. این هورمون‌ها ذاتاً مضر نیستند، اما اگر به دلیل مواجهه مداوم با اخبار خشن فرصت کاهش و بازگشت به حالت عادی نداشته باشند، بدن در وضعیت آماده‌باش مزمن باقی می‌ماند.

تحریک سیستم عصبی و اثر دومینویی

وقتی سیستم عصبی تحریک می‌شود، خواب سبک‌تر می‌شود، افکار مزاحم بیشتر سراغت می‌آیند، تحمل هیجانی کاهش می‌یابد و رفتارهای اطمینان‌جویی افزایش پیدا می‌کند؛ مانند چک کردن مداوم اخبار یا پرس‌وجوی مکرر از اطرافیان.

چرخه اضطراب رسانه‌ای

در این شرایط چرخه‌ای شکل می‌گیرد که به آن اضطراب رسانه‌ای گفته می‌شود. ابتدا خبر خشن می‌بینی، مضطرب می‌شوی، برای آرام شدن خبرهای بیشتری را دنبال می‌کنی، با اطلاعات بیشتری مواجه می‌شوی و اضطراب افزایش پیدا می‌کند. این چرخه می‌تواند ساعت‌ها یا حتی روزها ادامه پیدا کند.

نشانه‌های اضطراب بعد از اخبار

اضطراب بعد از اخبار می‌تواند نشانه‌های روانی، جسمی و رفتاری داشته باشد.

علائم روانی

درگیری ذهنی مداوم با خبر، سناریوسازی برای خود و عزیزان، ترس از موقعیت‌های عادی، حساس شدن به نشانه‌های محیطی، تحریک‌پذیری، احساس ناامنی مبهم و کاهش لذت از فعالیت‌های روزمره از جمله علائم رایج هستند.

علائم جسمی

تپش قلب، فشار یا سنگینی قفسه سینه، تنش گردن و شانه، سردرد، دل‌درد، بی‌خوابی، خواب‌پریدگی و بی‌قراری بدنی از نشانه‌های جسمی شایع‌اند.

علائم رفتاری

اسکرول کردن وسواسی، چک کردن مکرر در و پنجره، بحث بیشتر با اطرافیان، کناره‌گیری اجتماعی یا نیاز مداوم به اطمینان گرفتن از شریک عاطفی نیز می‌تواند دیده شود.

چرا بعضی افراد بیشتر تحت تاثیر قرار می‌گیرند؟

شدت تاثیر اخبار خشن بر روان در همه افراد یکسان نیست.

افراد با حساسیت هیجانی بالا سریع‌تر تحریک می‌شوند و دیرتر به حالت آرامش بازمی‌گردند. افرادی که سابقه اضطراب یا تجربه‌های ناخوشایند دارند، مغزشان آماده‌تر است تهدید را جدی بگیرد. نوجوانان و جوانان به دلیل مصرف بالاتر رسانه و در حال شکل‌گیری بودن مهارت‌های تنظیم هیجان، ممکن است آسیب‌پذیرتر باشند. همچنین افرادی که حمایت اجتماعی کمتری دارند و بیشتر تنها هستند، کمتر فرصت پردازش و تخلیه هیجانی پیدا می‌کنند.

تاثیر خشونت بر سلامت روان در بلندمدت

اگر مواجهه با اخبار خشن مداوم باشد، ممکن است پیامدهای طولانی‌تری ایجاد شود.

فرسودگی روانی یکی از پیامدهای رایج است؛ خستگی ذهنی، بی‌حوصلگی و کاهش تمرکز.
بی‌حسی عاطفی نیز ممکن است رخ دهد؛ فرد برای محافظت از خود کمتر احساس می‌کند.
بدبینی مزمن می‌تواند شکل بگیرد و جهان خطرناک‌تر از واقعیت روزمره به نظر برسد.
احساس امنیت درونی کاهش می‌یابد و فرد در حالت مراقبت افراطی باقی می‌ماند.

رابطه و احساس ناامنی بعد از اخبار خشن

تاثیر اخبار خشن بر روان می‌تواند بر رابطه عاطفی نیز اثر بگذارد.

افزایش سوءظن، نیاز بیشتر به اطمینان، تحریک‌پذیری در گفت‌وگوها و حتی فاصله گرفتن عاطفی از جمله پیامدهای ممکن هستند. برخی افراد پس از دیدن اخبار خشن به سمت وابستگی بیشتر می‌روند و برخی دیگر ترجیح می‌دهند فاصله بگیرند. هر دو واکنش می‌تواند ناشی از ناامنی روانی بعد از اخبار باشد، نه الزاماً مشکل اساسی در رابطه.

چه چیزهایی را اشتباه نگیریم؟

اضطراب رسانه‌ای به معنای ابتلا به یک بیماری روانی شدید نیست. بسیاری از این واکنش‌ها طبیعی و قابل مدیریت‌اند. حساس بودن نیز به معنای ضعیف بودن نیست. همچنین قطع کامل خبر برای همیشه معمولاً راه‌حل پایدار محسوب نمی‌شود. هدف، مدیریت آگاهانه مصرف خبر است، نه انکار کامل واقعیت.

راهکارهای عملی برای کاهش تاثیر اخبار خشن بر روان

مدیریت مصرف خبر اهمیت زیادی دارد. چند منبع معتبر و محدود انتخاب کن و از دنبال کردن صفحات هیجان‌برانگیز و شوک‌آور فاصله بگیر.

برای دیدن خبر زمان مشخص تعیین کن، مثلاً روزی دو بار و هر بار مدت محدود. این کار از پراکندگی ذهنی جلوگیری می‌کند.

از اسکرول شبانه پرهیز کن. یک ساعت پیش از خواب مصرف خبر را متوقف کن تا مغز فرصت آرام شدن داشته باشد.

از تکنیک‌های آرام‌سازی استفاده کن؛ مانند تنفس آهسته با بازدم طولانی، آرام‌سازی تدریجی عضلات یا تکنیک توجه به محیط اطراف.

حس کنترل را تقویت کن. اقدام‌های کوچک اما عملی در زندگی روزمره می‌تواند احساس قدرت و اختیار را افزایش دهد.

بین «اطلاع داشتن» و «غرق شدن در خبر» مرز بگذار. اگر فکرت درگیر شد، آن را روی کاغذ بنویس و شواهد منطقی موافق و مخالفش را بررسی کن.

در صورت اثرگذاری خبر بر رابطه، درباره احساساتت شفاف صحبت کن و نیازت به اطمینان را بدون سرزنش بیان کن.

محرک‌های رسانه‌ای را مدیریت کن. اعلان‌ها را خاموش کن، صفحات تحریک‌کننده را بی‌صدا کن یا دنبال کردن آن‌ها را متوقف کن.

اگر اضطراب بعد از اخبار بیش از دو هفته ادامه داشت، خواب و عملکرد روزانه‌ات را مختل کرد یا شدت آن بالا بود، دریافت کمک حرفه‌ای می‌تواند مفید باشد.
/consultation/anxiety

جمع‌بندی

دیدن اخبار خشن می‌تواند مغز را وارد حالت هشدار کند؛ حالتی که برای بقا طراحی شده است. اگر بعد از دیدن اخبار بد بی‌قرار می‌شوی، این واکنش تا حد زیادی طبیعی است. مسئله اصلی، ماندگار شدن و شدت گرفتن این وضعیت است. با مدیریت مصرف خبر، تنظیم زمان استفاده از رسانه، استفاده از تکنیک‌های آرام‌سازی و گفت‌وگوی سالم با اطرافیان می‌توان از تبدیل شدن اضطراب رسانه‌ای به یک مشکل مزمن پیشگیری کرد. آگاهی و انتخاب آگاهانه، بهترین سپر روانی در برابر فشار مداوم اخبار است.

منبع

American Psychological Association – Stress in America Report